ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය අර්බුදයක ද?

ප්‍රංශයේ හා එංගලන්තයේ මැතිවරණ අවසන් වී ඇත. මෙම මැතිවරණයන්හි ප්‍රතිඵල පිළිබඳ දේශපාලන කරලිය තුළ විවිධ සංවාදයන් සිදුවෙමින් පවතී. මෙහි කේන්ද්‍රීය ප්‍රස්තුතයක් වී ඇත්තේ, අන්තවාදයේ සහ අතෘප්තියේ නැඟී එන රැලි සමඟින්, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය අනතුරුදායක අවධියකට පිවිසෙමින් ඇති බවට වන භීතිය යි. ලොව පුරා අධිකාරීවාදී සහ ජනතාවාදී ව්‍යාපාරවල පුනර්ජීවනය මෙකී ප්‍රශ්නයට හේතු සාධක වී ඇති බැව් පෙනේ. මෙම ලියමනෙන්, ඓතිහාසික හා නූතන ප්‍රවණතා කෙරෙන් ඉහත ප්‍රස්තුතය විමසීමට වෑයම් කෙරේ.

මාටින් වුල්ෆ්ගේ අනාවැකිය

Financial Times පුවත්පතේ ප්‍රධාන ආර්ථික විචාරක මාර්ටින් වුල්ෆ්, ගෝලීය ආර්ථික හා දේශපාලන ප්‍රවණතා පිළිබඳ තීව්‍ර විශ්ලේෂණ සපයන ප්‍රසිද්ධ විචාරකයෙකි. ප්‍රංශයේ සහ එංගලන්තයේ මැතිවරණ ප්‍රතිඵලවලින් අනතුරුව, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ධනවාදයේ අනාගතය පිළිබඳ වුල්ෆ්ගේ අනාවැකි කෙරෙහි අමතර වැදගත්කමක් හිමි වී ඇත. ආර්ථික හා දේශපාලන වර්ධනයන්හි වර්තමාන ගමන්පථය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පද්ධති සඳහා ප්‍රගාඪ අභියෝගවලට තුඩු දිය හැකි බව ත්, වඩාත් අස්ථාවර සහ අධිකාරීවාදී යුගයක් ඇරඹෙන බවට ත් ඔහු අනතුරු අඟවා ඇත.

වුල්ෆ්ගේ අනාවැකියේ පදනම

වුල්ෆ්ගේ අනාවැකි පදනම් වී ඇත්තේ ධනවාදය සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය අතර ඇති ඓතිහාසික සම්බන්ධය පිළිබඳ ගැඹුරු අවබෝධයෙනි. දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසු යුගයේ පුළුල්ව පැතිරුණු සමෘද්ධිය සහ සමාජ ස්ථාවරත්වය පිණිස ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආයතන සහ ධනේශ්වර ආර්ථිකයන් සහජීවනයෙන් ක්‍රියා කළ අද්විතීය පෙළගැස්මක් පැවැති බව ඔහු තර්ක කරයි. කෙසේ වෙතත්, ආර්ථික අසමානතාවය, ගෝලීයකරණය සහ තාක්ෂණික වෙනස, දේශපාලන ධ්‍රැවීකරණය සහ සංස්ථාපිතය කෙරෙහි විශ්වාසය ඛාදනය වීම වැනි සාධක කිහිපයක් හේතුවෙන් මෑත දශක කිහිපය තුළ මෙම පෙළගැස්ම ඛාදනය වෙමින් පවතින බවට ද ඔහු තර්ක කරයි.

මෙම නිරීක්ෂණ මත පදනම්ව, වුල්ෆ් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ධනවාදයේ අනාගතය ගැන ඉදිරිපත් කරන ප්‍රධාන අනාවැකිය වන්නේ අධිකාරීවාදයේ හා ජනතාවාදයේ නැගිටීම යි.

දේශපාලන කලකිරීම සහ ජනතාවාදය

දේශපාලන කලකිරීම සමකාලීන දේශපාලනයේ ප්‍රබල බලවේගයක් බවට පත්ව ඇති අතර එය ලොව පුරා ජනතාවාදී ව්‍යාපාරවල නැගීම මෙහෙයවනු ලබයි. මෙම සංසිද්ධිය සාම්ප්‍රදායික දේශපාලන ආයතන, පක්ෂ සහ ප්‍රභූන් සමඟ ගැඹුරු කලකිරීමක් පිළිඹිබු කරයි, හා සාමාන්‍ය පුරවැසියන්ගේ එදිනෙදා ජීවන යථාර්ථයන් හා අභිලාෂයන් කෙරෙන් විසන්ධි වී ඇති බව ද බොහෝ දෙනා සළකති.

දේශපාලන කලකිරීමේ මූලයන්

1. ආර්ථික අසමානතාවය

දේශපාලන අපේක්ෂා භංගත්වයේ මූලික හේතුන්ගෙන් එකක් වන්නේ ආර්ථික අසමානතාවය යි. පසුගිය දශක කිහිපය තුළ ගෝලීයකරණය සහ තාක්ෂණික දියුණුව සැළකිය යුතු ආර්ථික වර්ධනයකට හේතු වී ඇති නමුත් ආදායම් විෂමතා ද උග්‍ර කර ඇත. ධනවත් ප්‍රභූ පැලැන්තිය අසමානුපාතික ලෙස ධනය රැස් කර ගනිමින් සිටින බව ත්, ආර්ථික ප්‍රගතියේ ප්‍රතිලාභ අසමාන ලෙස බෙදී ගොස් ඇති බව ත් බොහෝ දෙනාගේ විශ්වාසය යි. මෙම ආර්ථික යුක්තියේ අයිතිය අහිමි කිරීම දේශපාලන සංස්ථාපිතය කෙරෙහි අමනාපය සහ අවිශ්වාසය ඇතිවීම කෙරෙහි බලපා ඇති අතර එය බොහෝ විට පවතින තත්ත්වය පවත්වා ගැනීමට හවුල් වීමක් ලෙස ද සැළකේ.

• දේශපාලන දූෂණය

දේශපාලන දූෂණ හා වංචා, අපකීර්ති සහගත උපාය මාර්ග සහ ගජමිතුරු බව පිළිබඳ අවිච්ඡින්න නිදර්ශනයන් දේශපාලනඥයන් සහ රාජ්‍ය ආයතන කෙරෙහි මහජන විශ්වාසය පලුදු කර ඇත. දේශපාලන නායකයින් ස්වකීය අභිලාෂයන් පිළිබද පමණක් සිතන්නවුන් හා කටයුතු කරන්නවුන් ලෙස සහ ඡන්දදායකයින්ගේ අවශ්‍යතාවලින් බැහැරව සිටින්නවුන් ලෙස සළකන විට, එය ජනතා පරමාධීපතිත්වය පාවාදීමේ සහ කලකිරීමේ හැඟීමක් ඇති කරනු ලැබ ඇත.

• ගෝලීයකරණය සහ සංස්කෘතික විපර්යාස

වේගවත් ගෝලීයකරණය සහ සංස්කෘතික මාරුවීම් බොහෝ ප්‍රජාවන් නොසන්සුන් කර ඇති අතර, අහිමිවීම හා ව්‍යාකූලත්වය පිළිබඳ හැඟීමක් ඇති කරයි. සාම්ප්‍රදායික කර්මාන්තවල විස්ථාපනය, වර්ධනය වන බහු සංස්කෘතිකවාදය සහ සමාජ ලිබරල්කරණය සමඟින්, තම අනන්‍යතාවයන් සහ ජීවන රටාවන් තර්ජනයට ලක්ව ඇතැයි හැඟෙන අය අතර පසුබෑමක් ජනිත කර ඇත. මෙම සංස්කෘතික කනස්සල්ල බොහෝ විට දේශපාලන කලකිරීමක් බවට පරිවර්තනය වේ.

• සාම්ප්‍රදායික පක්ෂවල අකාර්යක්ෂමතාව

නූතන ලෝකයේ සංකීර්ණ අභියෝගවලට මුහුණ දීමට වමේ සහ දකුණේ සම්ප්‍රදායික දේශපාලන පක්ෂ කොතෙක් උත්සාහ දරා ඇති නමුත් ආර්ථික අසමානතාවය, දරිද්‍රතාවය, සමාජ සංහිඳියාව, සංක්‍රමණ සහ දේශගුණික විපර්යාස වැනි ප්‍රශ්න සමඟ කටයුතු කිරීමේදී ඔවුන්ගේ අකාර්යක්ෂමතාව ප්‍රධාන ධාරාවේ දේශපාලන වර්ණාවලියෙන් පිටත විකල්ප සෙවීමට බොහෝ දෙනෙකුට හේතු වී තිබේ.

ජනතාවාදයේ නැගීම

ජනතාවාදය මතුවන්නේ දේශපාලන කලකිරීමට සෘජු ප්‍රතිචාරයක් වශයෙනි. ජනප්‍රිය නායකයින් සහ දේශපාලන ව්‍යාපාර විසින්, දූෂිත සහ අස්පර්ශනීය¹  ප්‍රභූ² පැලැන්තියකට එරෙහිව “පොදු ජනතාවගේ” ගැලවුම්කරුවන් ලෙස ස්ථානගත වේ. ඔවුහු බොහෝ විට සරල බවේ වාචාලකම භාවිත කරති. සංකීර්ණ ගැටලු වලට සරල පරිමාණයේ සෘජු විසඳුම් ලබා දෙන අතර ඔවුන්ගේ ආධාරකරුවන්ගේ චිත්තවේගීය හා සංස්කෘතික ආවේගය උත්කර්ෂයට නංවයි.

1. දක්ෂිණාංශික ජනතාවාදය

අන්ත දක්ෂිනාංශික ජනතාවාදී ව්‍යාපාර සාමාන්‍යයෙන් ජාතිකවාදය, සංක්‍රමණ විරෝධී ප්‍රතිපත්ති සහ සම්ප්‍රදායික සංස්කෘතික වටිනාකම් ආරක්ෂා කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. ඔවුහු බොහෝ විට ඔවුන්ගේ ආඛ්‍යානය විදේශීය බලපෑම්වලට, ගෝලීය ප්‍රභූවරුන්ට සහ සංස්කෘතික ලිබරල්වාදයට එරෙහි සටනක් ලෙස සකස් කරති. ප්‍රංශයේ Marine Le Pen සහ එක්සත් රාජධානියෙහි Nigel Farage වැනි නායකයින් ජාතික ස්වෛරීභාවය ආරක්ෂා කිරීමට සහ ජාතික අනන්‍යතාවය පිළිබඳ හැඟීමක් ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කරන බවට ප්‍රතිඥා දීමෙන් ජනතා ආකර්ෂණය ලබාගෙන ඇත.

• වාම ජනතාවාදය

අනෙක් අතට, වාම ජනතාවාදී ව්‍යාපාර, ආර්ථික යලි බෙදා හැරීම, සමාජ සාධාරණත්වය සහ ධනේශ්වර ව්‍යුහයන් විසුරුවා හැරීම අවධාරණය කරයි. ඔවුහු අසමානතාවය අඩු කිරීම සහ සමාජ සුබසාධනය වැඩි දියුණු කිරීම අරමුණු කරගත් ප්‍රතිපත්ති වෙනුවෙන් පෙනී සිටිති. ප්‍රංශයේ Jean-Luc Mélenchon වැනි නායකයින් නව ලිබරල් ආර්ථික පර්යාය විවේචනය කරමින් සහ වඩාත් සාධාරණ සමාජයක් වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමෙන් ඡන්දදායකයින් සමඟ ඒකාබද්ධ වී ඇත.

• මධ්‍යවාදී ජනතාවාදය

මධ්‍යවාදී ජනතාවාදය, දක්ෂිණාංශික සහ වාමාංශික ජනතාවාදය යන දෙකෙහිම මූලධර්ම මුසු කරමින් මැදබිම තුළ ස්ථානගත වේ. එය ආර්ථික හා සංස්කෘතික කරුණු දෙකම ආමන්ත්‍රණය කරමින් සමාජයේ පුළුල් පැතිකඩක් ආමන්ත්‍රණය කිරීම අරමුණු වේ. මධ්‍යස්ථ ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති, සිවිල් ජාතිකවාදය, දූෂණ විරෝධී ප්‍රතිපත්ති සහ ප්‍රායෝගිකවාදය වැනි ලක්ෂණ ඇතුළත් වන අතර නිදසුනක් ලෙසින්, ප්‍රංශයේ Emmanuel Macron’s La République En Marche! ව්‍යාපාරය ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ සහ ජාතික සමගිය සඳහා වන ඉල්ලීම් සමග යුරෝපා සංගමයට ගැති ස්ථාවරයන් අනුගමනය කරයි. (ප්‍රංශයේ මෙම ව්‍යාපාරයේ අසාර්ථකත්වය සෙසු ජනතාවාදී ව්‍යාපාරයන්හි වර්ධනයට මග විවර කර ඇත.)

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට ඇති බලපෑම

දේශපාලන අපේක්ෂා භංගත්වය විසින් මෙහෙයවනු ලබන ජනතාවාදයේ නැගීම කෙරෙන්  ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පද්ධති සඳහා සැළකිය යුතු බලපෑමක් සිදු කරනු ලබයි.

1. ධ්‍රැවීකරණය

ජනප්‍රියවාදී ව්‍යාපාර බොහෝ විට දේශපාලන ධ්‍රැවීකරණය උග්‍ර කරන්නේ, පවතින ප්‍රශ්න දැඩි ලෙස “අපට එදිරිව ඔවුන්” යනුවෙන් සංස්ථාපිතයට එරෙහිව සකස් කිරීමෙනි. මෙම ධ්‍රැවීකරණය නිසා සම්මුතිය සහ සම්මුතීන් සාක්ෂාත් කර ගැනීම අභියෝගාත්මක වන අතර එය පාලනයේ අක්‍රියතාවයට හා අකාර්යක්ෂමතාවයට මග පාදයි.

• ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සම්මතයන් ඛාදනය වීම

වඩාත් යහපත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක් සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වන අධිකරණය, මාධ්‍ය සහ අනෙකුත් සංවරණ සහ තුලනයන්ට පහර දීමෙන් ජනතාවාදී නායකයින් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සම්මතයන් සහ ආයතනවලට අවහිර කිරීමට ඉඩ ඇත. ඔවුන්ගේ වාචාලකම බොහෝ විට දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් “නීති විරෝධී” කරන අතර සමාජය තුළ උග්‍ර බෙදීම් ඇති කරනු ලබයි.

• බහුත්වවාදයට තර්ජන

ජනතාවාදී ව්‍යාපාර, විශේෂයෙන්ම අන්ත දක්ෂිනාංශය, බහුත්වවාදයට සහ සුළුතර අයිතිවාසිකම්වලට තර්ජනයක් විය හැකිය. ස්වදේශිකවාදය සහ විජාතික භීතිකාව කෙරෙහි ඔවුන්ගේ අවධාරණය සමහර කණ්ඩායම් කොන් කරන සහ සමාජ ඒකාබද්ධතාවය ඛාදනය කරන ප්‍රතිපත්තිවලට තුඩු දිය හැකි ය.

• කෙටි කාලීන සහ සරල විසඳුම්

ජනප්‍රිය නායකයින් බොහෝ විට සංකීර්ණ ගැටළු වලට ඉක්මන් විසඳුම් ලබා දෙන බවට පොරොන්දු වන අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අභ්‍යන්තරයේ ව්‍යූහාත්මක ව පවතින ගැටලු විසඳීමට අපොහොසත් වන කෙටි කාලීන ප්‍රතිපත්ති ඇති වීම නොවැළැක්විය හැකි වේ. ක්ෂණික තෘප්තිය කෙරෙහි ඔවුන්ගේ අවධානය දිගුකාලීන සැලසුම් සහ තිරසාර සංවර්ධනය අඩාල කළ හැකිය.

අධිකාරීවාදයේ තර්ජනය

අධිකාරීවාදයේ ආකර්ෂණය බොහෝ විට පැන නගින්නේ අර්බුදකාරී කාලවලදී ස්ථාවරත්වය සහ තීරණාත්මක ක්‍රියාමාර්ග පිළිබඳ ලබාදෙන පොරොන්දුවලිනි. දැවෙන ආර්ථික හා සමාජීය ප්‍රශ්න ආමන්ත්‍රණය කිරීමේදී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආයතන අකාර්යක්ෂම බව පෙනෙන විට, සංකීර්ණ ගැටලුවලට සරල විසඳුම් ඉදිරිපත් කරන ප්‍රබල හා වාචාල නායකයන්ගේ මැදිහත්වීම වර්ධනය වේ. ලිබරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පර්යායට අභියෝග කරන අත්තනෝමතිකත්වයට නැඹුරු නායකයින් සහ පක්ෂ සඳහා වැඩිවන ජනතා සහයෝගය තුළ මෙම ගතිකත්වය වඩාත් පැහැදිලි වේ.

බොහෝ රටවල සියුම්, වර්ධක පියවරයන්³ හරහා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සම්මතයන් සහ ආයතන හෑල්ලුවට ලක්වෙමින් තිබේ. අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය, මාධ්‍ය නිදහස සහ සිවිල් නිදහස බොහෝ විට මෙම ක්‍රියාවලියේ පළමු හානිය වේ. ඉතිහාසය පෙන්වා දී ඇති පරිදි, මෙම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කුළුණු දුර්වල වූ පසු, ඒකාධිපතිවාදය දෙසට ලිස්සා යාම වේගවත් විය හැකිය.

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ අවිනිශ්චිතභාවය, ඉතිහාසයේ උගත් පාඩම්

ඉතිහාසය පුරාම දේශපාලන පද්ධති ස්ථාවරත්වය, වර්ධනය, පරිහානිය සහ ඇතැම් විට බිඳවැටීමේ කාල පරිච්ඡේද මගින් සංලක්ෂිත චක්‍රීය රටා පෙන්නුම් කර ඇත. විශේෂයෙන්ම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටවල්, ආර්ථික, සමාජීය සහ දේශපාලනික අර්බුදවලින් අවතැන්වන, අවදානම් සහගත අස්ථාවරත්වයේ කාල පරිච්ඡේදවලට මුහුණ දී ඇත. මෙම ඓතිහාසික චක්‍ර අවබෝධ කර ගැනීම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පද්ධති මුහුණ දෙන වත්මන් අභියෝග, ඒවායේ ප්‍රත්‍යස්ථභාවය සහ නව්‍යකරණය සඳහා ඇති විභව මාර්ග පිළිබඳ තීරණාත්මක අවබෝධයක් සපයයි.

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ නැගීම සහ වැටීම

චක්‍රීය ඉතිහාසය පිළිබඳ සංකල්පය තුළ, සමාජ සංවර්ධනයේ සහ පරිහානියේ අවධීන් හරහා ප්‍රගතිය කරා ගමන් කිරීම නව්‍ය වූ දෙයක් නොවේ. ග්‍රීසිය සහ රෝමය වැනි පුරාණ ශිෂ්ටාචාරයන් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලන කාල පරිච්ඡේද අත්විඳීමෙන් පසුව ඒකාධිපතිත්වයට හා බිඳවැටීමට ලක් විය. මෙම රටාවන් යෝජනා කරන්නේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහජයෙන්ම ඛණ්ඩනය වන අතර අභ්‍යන්තර හා බාහිර පීඩනයන්ට නිරන්තරයෙන් ගොදුරු විය හැකි බව යි.

පුරාණ ග්‍රීසියේ ඇතෑන්ස් නගර රාජ්‍යය බොහෝ විට ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ තිඹිරිගෙය ලෙස සළකනු ලබයි. කෙසේ වෙතත් ඇතීනියානු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය අභියෝගවලින් නිදහස් නොවීය. අභ්‍යන්තර ආරවුල්, ආර්ථික අසමානතාවය සහ බාහිර තර්ජන කතිපයාධිකාරී පාලනයේ සහ අස්ථාවරත්වයේ කාල පරිච්ඡේදවලට තුඩු දුන්නේ ය. ඒ හා සමානව, මුලදී සංවරණ සහ තුලන පද්ධතියක් මත සමෘද්ධිමත් වූ රෝමානු ජනරජය, අවසානයේ බලයේ සංකේන්ද්‍රණයට සහ රෝම අධිරාජ්‍යය යටතේ ඒකාධිපති පාලනයේ නැගීමට යටත් විය.

20 වැනි සියවස – ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අරගලවල සියවසක්

20 වැනි සියවස ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ චක්‍රීය ස්වභාවය පිළිබඳ වඩාත් මෑත නිදර්ශනයක් සපයයි. පළමුවන ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසු රාජාණ්ඩු කිහිපයක් බිඳවැටීම සහ නව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යයන්ගේ නැගීම දැකගත හැකි වූ නමුත්, 1930 ගණන්වල ඇති වූ මහා අවපාතයේ ආර්ථික කැළඹීම මෙම නවීකරණය වෙමින් පවතින ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයන් දැඩි ලෙස පරීක්ෂාවට ලක් කළේ ය. ආර්ථික දුෂ්කරතා, ඉහළ විරැකියාව සහ සමාජ අසහනය අන්තවාදී මතවාදයන්ට සාරවත් භූමියක් නිර්මාණය කළේ ය.

ජර්මනියේ, වයිමර් ජනරජය අධි උද්ධමනය, දේශපාලන ඛණ්ඩනය සහ සමාජ ධ්‍රැවීකරණය සමඟ බලවත් අරගලයක නිරත විය. මෙම තත්ත්වයන් ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්ගේ සහ නාසි පක්ෂයේ නැගීම සඳහා පහසුකම් සැලසූ අතර ඒකාධිපති පාලනයක් පිහිටුවීමට මග පෑදුණි. ඒ හා සමානව, ඉතාලියේ ආර්ථික හා දේශපාලන අස්ථාවරත්වය බෙනීටෝ මුසෝලිනි සහ ෆැසිස්ට් රාජ්‍යයේ නැගීම සඳහා දායක විය.

සීතල යුද සමය වෙනස් ආකාරයක චක්‍රීය අරගලයක් මූර්තිමත් කළේ ය. දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසු යුරෝපයේ බොහෝ රටවල් ආර්ථික ප්‍රතිසාධනය සහ සමාජ සුබසාධන වැඩසටහන් මගින් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලනය වැළඳ ගන්නා ලදී. කෙසේ වෙතත්, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ කොමියුනිස්ට්වාදය අතර මතවාදී සටන ලෝකයේ විවිධ ප්‍රදේශවල, විශේෂයෙන් නැගෙනහිර යුරෝපයේ සහ ලතින් ඇමරිකාවේ ඒකාධිපති පාලන තන්ත්‍ර ඇති කිරීමට හේතු විය. 1989 දී බර්ලින් තාප්පය බිඳ වැටීම සහ පසුව සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීම, ව්‍යුත්පන්න කොමියුනිස්ට් රාජ්‍යයන් හරහා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රැල්ලක් ප්‍රකාශ කරමින් තවත් සැළකිය යුතු වෙනසක් සනිටුහන් කළේ ය.

සමකාලීන අභියෝග, අස්ථාවරත්වයේ නව චක්‍රයක් ද?

අද ලොව පුරා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටවල් නව අභියෝග චක්‍රයක් අත්විඳිමින් සිටී. ආර්ථික අසමානතාවය, දේශපාලන ධ්‍රැවීකරණය සහ ජනතාවාදී සහ අධිකාරීවාදී ව්‍යාපාරවල නැගීම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආයතනවල පැවැත්මේ හැකියාව පරීක්ෂා කරමින් සිටියි. ප්‍රංශයේ සහ එංගලන්තයේ 2024 මැතිවරණ ප්‍රතිඵල, ඉහතින් සාකච්ඡා කළ පරිදි, මෙම සමාජයන් තුළ ගැඹුරින් වැජඹෙන අසහනය සහ ඛණ්ඩනය ඉස්මතු කරයි.

2008 ගෝලීය මූල්‍ය අර්බුදය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ධනවාදයේ ආර්ථික යටිපෙළේ⁴ සැළකිය යුතු දුර්වලතා හෙළිදරව් කළේ ය. පසුකාලීන කප්පාදු පියවර, මන්දගාමී ආර්ථික ප්‍රකෘතිමත් වීම, සමාජ අසමානතාවයන් උග්‍ර කළ අතර දේශපාලන ආයතන කෙරෙහි මහජන විශ්වාසය ඛාදනය විය. ලිබරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පර්යායට අභියෝග කරන ජනප්‍රියවාදී ව්‍යාපාරවල නැගීම සඳහා දායක වෙමින්, තාක්‍ෂණික වෙනස්වීම් සහ ගෝලීයකරණයේ ශීඝ්‍ර වේගය ශ්‍රම වෙළඳපොලවල් සහ සමාජ ඒකාබද්ධතාවය තවදුරටත් කඩාකප්පල් කර ඇත.

කළ යුත්තේ කුමක් ද? මාටින් වුල්ෆ්ගේ යෝජනා

1. ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ සහ සම්පත් බෙදාහැරීම

ජනප්‍රියවාදයේ නැගීම වැළැක්වීමට, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩු සැළකිය යුතු ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කළ යුතු බව වුල්ෆ් යෝජනා කරයි. මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් ප්‍රගතිශීලී බදුකරණය, සමාජ වියදම් වැඩි කිරීම සහ සමාන අවස්ථා සහිත ආන්තික ප්‍රජාවන් ඇතුළු සියලු ප්‍රජාවේ අවශ්‍යතා ප්‍රවර්ධනය කරන ප්‍රතිපත්ති හරහා අසමානතාවය අඩු කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ යුතු ය. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආයතන කෙරෙහි විශ්වාසය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීම සඳහා ආර්ථික විෂමතා ආමන්ත්‍රණය කිරීම ඉතා වැදගත් වේ.

• ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආයතන ශක්තිමත් කිරීම

මාටින් වුල්ෆ් අවධාරණය කරන්නේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආයතන වඩාත් ඔරොත්තු දෙන සහ ප්‍රතිචාර දැක්වීමට සමත් වන පරිදි ඒවා ශක්තිමත් කිරීමේ අවශ්‍යතාවය යි. අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කිරීම, නිදහස් හා සාධාරණ මැතිවරණයන් සහතික කිරීම සහ මාධ්‍ය නිදහස ආරක්ෂා කිරීම ඊට ඇතුළත් වේ. මහජන විශ්වාසය යළි ගොඩනැංවීම සඳහා විනිවිදභාවයෙන් හා වගවීමෙන් යුත් පාලනයක් අත්‍යවශ්‍ය බව ද ඔහු දැඩි සේ අවධාරණය කරනු ලබයි.

• ප්‍රශස්ත ගෝලීයකරණය

ප්‍රතිලාභ පුළුල් ලෙස බෙදාහදා ගැනීම සහතික කෙරෙන ගෝලීයකරණය සඳහා වඩාත් විධිමත් ප්‍රවේශයක් සඳහා වුල්ෆ් පෙනී සිටී. මෙයට නැවත පුහුණු කිරීමේ වැඩසටහන් සහ සමාජ ආරක්ෂණ දැල් හරහා ආර්ථික සංක්‍රාන්ති වලින් පීඩාවට පත් වූ කම්කරුවන්ට සහාය වීම ඇතුළත් වේ. බහුජාතික සමාගම් හා මහාපරිමාණ ව්‍යාපාර විසින් බදු මගහැරීම වැනි ගෝලීයකරණයේ අහිතකර බලපෑම් ආමන්ත්‍රණය කිරීම ද වැදගත් බව පෙන්වා දේ.

• තාක්ෂණික අනුවර්තනය

තාක්ෂණික වෙනස්කම් වැළඳ ගන්නා අතරම එහි කඩාකප්පල්කාරී බලපෑම් අවම කිරීම වුල්ෆ්ගේ දැක්මෙහි තවත් ප්‍රධාන අංගයකි. විකාශනය වන ආර්ථිකයට අවශ්‍ය නිපුණතාවලින් කම්කරුවන් සන්නද්ධ කිරීම සඳහා රජයන් අධ්‍යාපනය සහ පුහුණුව සඳහා ආයෝජනය කළ යුතු බව ඔහු අවධාරණය කරයි. අතිරේකව, ස්වයංක්‍රීයකරණයේ සහ කෘත්‍රිම බුද්ධියේ බලපෑම කළමනාකරණය කිරීම සඳහා ද ප්‍රතිපත්ති සකස් කළ යුතු බව පෙන්වා දේ.

එපමණක් නොව, සංවාදය, සම්මුතිය සහ විවිධ දෘෂ්ටිකෝණවලට ගරු කරන දේශපාලන සංස්කෘතියක් පෝෂණය කිරීම ඉතා වැදගත් වේ. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය දියුණු වන්නේ බහුත්වවාදය සහ විවිධ මතවලට ඉඩ සැලසීමේ හැකියාව මත ය. මාධ්‍ය සාක්ෂරතාවය සහ සිවිල් අධ්‍යාපනය ප්‍රවර්ධනය කිරීම තුළින් තමන් පරිභෝජනය කරන තොරතුරු හා දත්ත විවේචනාත්මකව ඇගයීමට ලක් කිරීමට සහ කවරාකාරයේ අන්තවාදි හෝ පක්ෂග්‍රාහී හෝ ව්‍යාජ ආඛ්‍යාන හඳුනා ගැනීම ද ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ධනවාදයේ පැවැත්ම සහතික කිරීම කෙරෙහි අත්‍යවශ්‍ය වේ.

සමාලෝචනය

ඉතිහාසය කෙරෙන් උගත් පාඩම් හා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ධනවාදයේ අනාගතය පිළිබඳ මාර්ටින් වුල්ෆ්ගේ අනාවැකි දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක් සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ පැවැත්ම සුරක්ෂිත කරලීම පිණිස වහවහා ක්‍රියාත්මක වීමේ අවශ්‍යතාවය ඉස්මතු කරයි. ආර්ථික හා සමාජ දුක්ගැනවිලි මගින් මෙහෙයවනු ලබන ජනතාවාදයේ සහ අධිකාරීවාදයේ නැගීම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පද්ධතිවලට සැළකිය යුතු තර්ජනයක් එල්ල කරන ආකාරය හඳුනා ගනිමින්, විස්තීර්ණ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආයතන ශක්තිමත් කිරීම සහ ගෝලීයකරණය ප්‍රවර්ධනය කිරීම තුළින් අතෘප්තියට හේතු වූ මූලික කරුණුවලට විසඳුම් සෙවීමෙන් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය පිළිබඳ විශ්වාසය යළි ස්ථාපිත කර වඩාත් සාධාරණ සහ ස්ථාවර අනාගතයක් ගොඩනගා ගත හැකිය. ප්‍රංශයේ සහ එංගලන්තයේ වත්මන් අත්දැකීම් මෙම ප්‍රයත්නවල වැදගත්කම සහ වැඩි වැඩියෙන් අවිනිශ්චිත ලෝකයක ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වටිනාකම් ආරක්ෂා කිරීමට පියවර ගැනීමේ හදිසි අවශ්‍යතාවය අවධාරණය කරයි.

පාදක සටහන්

1. දේශපාලන නායකයන් සහ ආයතන ජනතාවගේ දැවෙන ප්‍රශ්න විසඳීමට අපොහොසත් වූ විට, ඔවුන් “අස්පර්ශනීය”(out-of-touch) ලෙස සැලකේ.
2. “ප්‍රභූ” යන යෙදුම තුළින් සාමාන්‍යයෙන් අදහස් කරන්නේ සමාජයක් තුළ අසමානුපාතික බලයක්, ධනයක් සහ බලපෑමක් ඇති පුද්ගලයින්ගේ කුඩා කණ්ඩායමකට ය. මෙම කණ්ඩායමට බොහෝ විට දේශපාලන නායකයින්, ව්‍යාපාරිකයන්, බුද්ධිමතුන් සහ සංස්කෘතික චරිත ඇතුළත් වේ.
3. බොහෝ රටවල, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සම්මතයන් සහ ආයතන හෑල්ලූවට ලක්වන්නේ නාටකාකාර කුමන්ත්‍රණ හෝ ප්‍රකට අත්තනෝමතික අත්පත් කර ගැනීම් හරහා නොව, සියුම්, වර්ධක පියවරයන් මගිනි. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය තහවුරු කරන ව්‍යුහයන් සහ මූලධර්ම ක්‍රමයෙන් දුර්වල වීමක් ඇතුළත් වන බැවින්, මෙම ඛාදනය හඳුනා ගැනීම සහ සටන් කිරීම බොහෝ විට අපහසු වේ. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලනය ආරක්ෂා කිරීම සහ ශක්තිමත් කිරීම සඳහා මෙම ද්‍රෝහී ක්‍රියාවලියේ යාන්ත්‍රණයන් අවබෝධ කර ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ. ශ්‍රී ලංකාව කෙරෙන් දැන් දැන් සිදුවෙමින් පවතින සංසිද්ධි විචාරාත්මක ව අධ්‍යයනය කිරීම තුළ වටහා ගැනීම අපහසු නොවේ.
4. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ධනවාදයේ ආර්ථික යටිපෙළ (Economic underpinnings)  යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ සමාජයක ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ ධනවාදයේ සංකලනය සඳහා ආධාර කරන වෙළඳපල කාර්යක්ෂමතාව සහ ස්ථාවරත්වය, නියාමන අධීක්ෂණය, පාරිභෝගික විශ්වාසය සහ වියදම්, ආයතනික පාලනය, සමාජ ආරක්ෂණ දැල් වැනි මූලික මූලධර්ම සහ යාන්ත්‍රණයන් ය.

සටහන – හල්ගම්පිටියේ සුමනකිත්ති හිමි